ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΝΕΤΟΚΡΑΤΙΑΣ

Το 1206-1210 μ. Χ. η Κρήτη πέρασε για λίγο στην κυριαρχία των Γενουατών. Στο θρησκευτικό πρόγραμμα της Βενετίας και στην προπαγανδιστική προσπάθεια των Ρωμαιοκαθολικών να προσεταιριστούν τούς ορθοδόξους οι Κρητικοί αντέδρασαν με φανατισμό.  Η ορθόδοξη εκκλησιαστική ιεραρχία ουσιαστικά διαλύθηκε.  Ο Νικόλαος, προκαθήμενος της Εκκλησίας όταν οι Βενετοί κατέλαβαν την Κρήτη στα 1211 μ.Χ, διέφυγε στην αυλή της Νίκαιας, όπου διακρίθηκε για τη μόρφωση και το κύρος του.  Αργότερα μάλιστα ποίμανε και την Μητρόπολη Σμύρνης.  Η τύχη όμως των υπολοίπων  Επισκόπων ήταν θλιβερή· τρεις είχαν ήδη φύγει, τρεις είχαν στο μεταξύ πεθάνει, δύο είχαν εκθρονιστεί και ζούσαν από ελεημοσύνες και δύο είχαν κατορθώσει να κρατήσουν τις επισκοπές τους.

 Οταν αργότερα στα 1211 η Κρήτη πέρασε στα χέρια των Βενετών, το Οικουμενικό Πατριαρχείο προσπαθούσε συνεχώς και αδιαλείπτως, άλλοτε με παραινέσεις και άλλοτε με απεσταλμένους του κληρικούς, να ενισχύει την πίστη και να αναζωογονεί το φρόνημα του βενετοκρατούμενου κρητικού λαού.

Οι βενετικές αρχές αγωνίζονταν να απομονώσουν τούς κρητικούς από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Μαλιστα έλαβαν αυστηρά μέτρα εναντίον της πνευματικής ελευθερίας των κατοίκων· απαγόρευσαν τις χειροτονίες των ιερέων, κατάργησαν τις επισκοπές και στέρησαν την εκκλησία από την περιουσία της.  Η θρησκευτική πολιτική της Γαληνοτάτης ήταν σαφής· προκειμένου να εξασφαλιστεί η κυριαρχία της, οι γέφυρες των Κρητικών με το  Ιερό Κεντροτης Ορθοδοξίας και τη βυζαντινή ιεραρχία έπρεπε να κοπούν. Έτσι στις θέσεις των ορθοδόξων επισκόπων τοποθετήθηκαν Λατίνοι, ενώ οι πρωτοπαπάδες και οι πρωτοψάλτες, μισθοδοτούμενοι από το κράτος, στο οποίο δήλωναν πίστη, ορίστηκαν προϊστάμενοι του ορθοδόξου κλήρου.

Οι Κρήτες ορθόδοξοι χριστιανοί, αντέδρασαν ζωηρά να συμμορφωθούν στη νέα θρησκευτική πολιτική, γιατί είχαν συναίσθηση ότι ανήκαν στην βυζαντινή αυτοκρατορία. Καθε υπαγωγή τους στον καθολικισμό θα σήμαινε γι  αυτούς αφομοίωση με τους ξένους και λήθη της κοινής τους καταγωγής. Οι Κρήτες με τη συναίσθηση ότι ανήκαν σε κοινότητα με την ίδια γλώσσα, την ίδια θρησκεία, την ίδια προέλευση, ταυτίζονταν πλήρως με τούς πληθυσμούς της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Έτσι, το θρησκευτικό τους συναίσθημα ταυτιζόταν με την εθνική τους συνείδηση.

Μάλιστα οι βενετοί προσπάθησαν να επιβάλλουν στην Κρήτη τους όρους της συνόδου της Φερράρας-Φλωρεντίας για δήθεν ένωση των δύο Εκκλησιών αποστέλλοντας στο νησί 16 ουνίτες ιερείς. Συμφωνα όμως με μαρτυρίες οι Κρητικοί αντιμετώπιζαν με χλευασμούς και περιφρόνηση τούς εκπροσώπους της παπικής ενωτικής πολιτικής.

 Η έντονη προσήλωση των Κρητών στο Βυζάντιο είναι εμφανής και στην εκκλησιαστική τέχνη. Σε πολλές αγιογραφημένες εκκλησίες βυζαντινής τεχνοτροπίας, παρά την βενετική κατοχή, μνημονεύονται σε κτητορικές επιγραφές τα ονόματα των βυζαντινών αυτοκρατόρων, οι οποίοι εξακολουθούν να θεωρούνται ως οι μόνοι νόμιμοι ηγεμόνες.