Συλλογή 24 Βυζαντινών φορητών εικόνων

της Ιεράς Μητροπόλεως Ιεραπύτνης και Σητείας

Επιλεγμένες εικόνες Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής περιόδου από τις Ιερές Μονές και τους παλαιούς Ναούς όλης της Μητροπολιτικής περιφέρειας εξέδωσε η Ιερά Μητροπόλη Ιεραπύτνης και Σητείας το έτος 2004 με αφορμή τη συμπλήρωση δέκα χρόνων από την εκλογή και ενθρόνιση του Σεβ. Μητροπολίτου κ. κ. ΕΥΓΕΝΙΟΥ.

Σε ειδικό φάκελο, του οποίου το εξώφυλλο κοσμείται από την εικόνα της Αμπέλου (15ου αι.) του αγιογράφου Αγγέλου από την Ενορία Μαλλών Ιεράπετρας, συμπεριλαμβάνονται είκοσι τέσσερις (24) σπάνιες Βυζαντινές φορητές εικόνες της Ιεράς Μητροπόλεως Ιεραπύτνης και Σητείας. Οι σημαντικές αυτές εικόνες φιλοτεχνήθηκαν από τον 14ο έως και τον 18ο αιώνα, και αποτελούν μοναδικά κειμήλια εκκλησιαστικής τέχνης, αφού διασώθηκαν μέχρι σήμερα μέσα από τις δύσκολες ιστορικές περιστάσεις της μεγαλονήσου και τις φθορές, που άφησε ο χρόνος και οι συνθήκες φύλαξης.

Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Μιχαήλ Γ´ Ανδριανάκη, Έφορο της 28ης Εφορείας Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Αρχαιοτήτων Κρήτης, ο οποίος και προλογίζει κατάλληλα την έκδοση: «Οι εικόνες, που διασώζονται στην Ιερά Μητρόπολη Ιεραπύτνης και Σητείας, αποτελούν μία ιδιαίτερα αξιόλογη ομάδα για τον αριθμό, τη ποιότητά τους και την ιδαίτερη σημασία τους για τη διερεύνηση των διεργασιών, που δημιούργησαν την Κρητική Σχολή. Επιβεβαιώνουν μαζί με τους τοιχογραφημενους ναούς της περιοχής ότι η ανάπτυξη της δεν ήταν μία υπόθεση των αστικών κέντρων, αλλά είχε διαχυθεί ακόμη και στις πιο ακραίες περιοχές του νησιού με παρουσία μάλιστα επώνυμων ζωγράφων. Η περίπτωση των ακινήτων και κινητών μνημείων της Μητροπόλεως μάς επιτρέπει να μιλούμε για ένα υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο, το οποίο προφανώς οφείλεται σε συγκεκριμένες ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες. Τα γεγονότα ότι στη Μονή Καρκασίων, στα τέλη του 15ου αι., αναφέρεται η παρουσία του Νείλου Δαμιλά και ότι ο καλός ζωγράφος του 18ου αι. Ιωάννης Κορνάρος ανήκει στη γνωστή οικογένεια της Σητείας, δεν είναι τυχαία».

Η παραπάνω έκδοση αποτελεί μία απτή απόδειξη των συστηματικών και συντονισμένων ενεργειών εντοπισμού, καταγραφής, συντήρησης, σωστής διαφύλαξης και προβολής των παλαιών εικόνων όλης της Μητροπολιτικής περιφέρειας της Ι. Μ. Ιεραπύτνης και Σητείας που έλαβαν χώρα τα τελευταία χρόνια σε συνεργασία με την αρμόδια υπηρεσία της 13ης Εφορείας Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων. Όπως σημειώνει ο Σεβ. Μητροπολίτης Ιεραπύτνης και Σητείας κ. κ. Ευγένιος: «Οι εικόνες του λευκώματος αποτελούν αριστουργήματα της ιερής τέχνης της βυζαντινής εικονογραφίας, η οποία είναι από την ίδια τη φύση της μια τέχνη ιερά και λειτουργική. Με τις υπέροχες συνθέσεις, την πνευματικότητα, το λιτό και απέριττο ύφος και το μυστικό κόσμο που διδάσκει και εμπνέει τη διδασκαλία και παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Ονομάζεται αγιογραφία επειδή ακριβώς απεικονίζει άγια πρόσωπα και άγια γεγονότα. Η κάθε εικόνα είναι μια αγιογραφία και όχι μια απλή θρησκευτική ζωγραφιά, αφού εκφράζει τα δόγματα και τη διδασκαλία της Εκκλησίας με σαφήνεια και ακρίβεια, όσο και ο λόγος της. Είναι σημαντική γιατί μεταγράφει και μεταφέρει αυτούσια τη μορφή και το πνευματικό κάλλος του Ιησού Χριστού αλλά και της Θεοτόκου και των Αγίων. Γι' αυτό ο Φώτης Κόντογλου αναφέρει ότι η ορθόδοξη εικονογραφία ‘‘θέλει να μάς ανεβάσει από τα αισθητά στα νοητά, από εκείνα που βλέπουμε με τα υλικά μάτια μας, σε εκείνα που βλέπει όποιος έχει μάτια πνευματικά, δηλ. από τα εφήμερα στα αιώνια''».